Reżyseria w trzech ujęciach - recenzje

Kolejna recenzja z "opóźnionym" zapłonem. Tym razem potrójna.

Czy wyobrażamy sobie film bez reżysera? Raczej nie. Mało kto jednak jest świadom jak złożona jest praca człowieka, na którym spoczywa odpowiedzialność za cały film.  Utarł się stereotyp reżysera jako kaprala pokrzykującego na planie „jeszcze raz i więcej emocji!!!” i choćby dlatego warto dowiedzieć się czym naprawdę zajmuje się reżyser. Prowadzi on film od powstania scenariusza przez dobór ekipy, budowę dekoracji, zdjęcia, montaż. Właściwie musi kierować wszystkim i na wszystkim się znać. Może nie tyle żeby wiedzieć jak działa mechanizm kamery albo jak zbija się dekoracje ale żeby wiedzieć czego chce od ludzi, którzy znają się na takich szczegółach.

  

Na polskim rynku są dostępne obecnie dwa tytuły poświęcone reżyserii filmowej: Steven D. Katz „Reżyseria filmowa ujęcie po ujęciu" (Laterna Magica i Warszawska Szkoła Filmowa) i Tom Kingdon „Sztuka reżyserii filmowej” (Wydawnictwo Wojciech Marzec). Uzupełnia je "Reżyserowanie Aktorów" Judith Weston.

***

Steven D. Katz w książce „Reżyseria filmowa ujęcie po ujęciu" skupił się na wizualnej stronie filmu zbierając w jednym miejscu wszystko to co zwykło nazywać się językiem filmu czyli pewien system kodów wizualnych, dzięki którym widz może odczytać w czasie seansu intencje reżysera.

Znajdziemy tu wszystko co powinien wiedzieć filmowiec: kąty widzenia kamery, wielkości i rodzaje planów i tym podobne składniki filmowej opowieści. Lektura uświadamia jak bardzo złożony jest obraz filmowy. To w jakim planie i pod jakim kątem sfilmujemy dane ujęcie i to z jakim ujęciem je potem skleimy decyduje o sile przekazu.

Autor wyszedł ze słusznego skądinąd założenia, że uczyć należy się od mistrzów stąd poza schematami i rysunkami przygotowanymi specjalnie na użytek tej publikacji sprezentował czytelnikom analizy storyboardów do tak znanych filmów jak „Imperium słońca” Stevena Spielberga, „Absolwenta” Mike Nicholsa czy nigdy nie nakręconych scen z „Łowcy androidów” Ridleya Scotta.

Można by zaryzykować stwierdzenie, że jest to bardzo szczegółowy podręcznik tworzenia storyboardu. Począwszy od podstawowych sposobów szkicowania i przelewania scenariusza w ramki scenopisu po szczegółowe kwestie reżyserskie związane z prowadzeniem opowieści.

Reżyseria filmowa ujęcie po ujęciu

Autor: Steven D. Katz

Wydawnictwo: Laterna Magica

Tłumaczenie: Feliks Pastusiak (cz.I-III), Marcin Szczerbic (cz.IV)

Nadzór merytoryczny: Piotr Łazarkiewicz, Andrzej Ramlau

Liczba stron: 406

Format: B5 (165x235)

ISBN: 83-924929-0-0

Rok wydania: 2007

Cena detaliczna: 53 PLN

 ***

„Sztuka reżyserii filmowej” Toma Kingdona jest z kolei przewodnikiem po zawodzie reżysera. Autor barwnym językiem opisuje poszczególne etapy tworzenia filmu od scenariusza po montaż. Nie szczędzi przy tym wskazówek i anegdot z własnej kariery. Zaczyna oczywiście od scenariusza i procesu powstawania wizji filmu jako dzieła dramaturgicznego i estetycznego. Opisuje jak dobierać aktorów, szukać obiektów zdjęciowych. Pamięta o tak przyziemnych rzeczach jak budżet i jego kontrola. Rodzaje planów, kierunki, ruchy kamery i inne techniczne aspekty związane z produkcją są bogato i przejrzyście wizualizowane.

Szczególnie dużo miejsca Tom Kingdon poświęca pracy z przedstawicielami poszczególnych pionów: operatorem, dźwiękowcem, scenografem, kompozytorem, montażystą itp. no i oczywiście z aktorami. Omawia sposoby inscenizacji i reżyserowania scen, współpracy z aktorem nad tworzeniem a nawet poświęca cały rozdział różnym szkołom aktorskim.

Całość dopełniają wywiady z reżyserami opowiadającymi o swoich początkach w przemyśle filmowym oraz bogaty słowniczek pomagający rozeznać się w wielu terminach, które przyjdzie czytelnikowi poznać.

Z każdego akapitu emanuje erudycja poparta doświadczeniem praktyka co czyni tę książkę niezastąpionym kompendium i przewodnikiem a także wyśmienitą lekturą.

Sztuka reżyserii filmowej

Autor: Tom Kingdon

Wydawnictwo: Wydawnictwo Wojciech Marzec

Tłumaczenie: Katarzyna Karpińska

Konsultacje: Jakub Cuman

Ilość stron: 512

Format: B5 (165x235)

ISBN 83-922604-5-7

ISBN 978-83-922604-5-5

Rok wydania: 2007

Cena detaliczna: 59 PLN

***

Na deser książka o długim tytule "Reżyserowanie aktorów. Tworzenie zapadających w pamięć ról w filmie i telewizji" Judith Weston. Przyznam się, że reżyserowanie aktorów i w ogóle praca z aktorami to coś co nie przychodzi mi łatwo. Mam wrażenie, że większość aktorów ma w sobie coś z kosmity. Może po prostu miałem pecha do konkretnych osób. Szczególnie kiepsko wspominam tzw. młodych ambitnych studentów aktorstwa co jeszcze nie zagrali prawdziwej roli a już są zmanierowani. Sięgnąłem po tę książkę w nadziei na znalezienie paru odpowiedzi a przede wszystkim jak nawiązać kontakt z aktorem. I nie zawiodłem się. Ta książka poświęcona jest w głównej mierze sztuce komunikacji na linii reżyser - aktor. Choć nie podaje precyzyjnego przepisu na sukces (wtedy z czystym sumieniem można byłoby uznać, że mamy do czynienia z hochsztaplerstwem) a znajdziemy w niej ogrom wskazówek, sprawdzonych rozwiązań przydatnych w przeróżnych sytuacjach. Jak pracować z naturszczykami, jak z dziećmi, jak analizować postać i budować rolę, jak odczytywać scenariusz, jak wygrywać mocne punkty i jak radzić sobie ze słabymi.

Całość okraszona anegdotami i cytatami z życia największych aktorów i reżyserów.

Reżyserowanie aktorów. Tworzenie zapadających w pamięć ról w filmie i telewizji.

Autor: Judith Weston

Tłumaczenie: Tomasz Szafrański

Projekt okładki: Renata Mianowska

Rok wydania: 2009

Ilość stron: 340

Format: B5 (165x235)

ISBN: 978-83-927215-3-6 

Wydanie pierwsze 

Cena detaliczna: 49 PLN 

Która lepsza?

Istnieje w ekonomii pojęcie „dobra komplementarne” i w moim odczuciu te książki taką właśnie rolę spełniają (przynajmniej w obecnej sytuacji na rynku). Jako reżyser stawiający pierwsze kroki zainwestowałbym we wszystkie i nie jest to z mojej strony unik przed opowiedzeniem się po którejś ze stron bo każda z nich podchodzi do tematu reżyserii z innej, równie ważnej strony. Te trzy publikacje nieźle się uzupełniają i łączą w sobie profesjonalizm merytoryczny z przystępnością formy.

  

Filmowanie. Podręcznik dla młodych - recenzja

Kolejna mini-recenzja "z opóźnieniem" i kolejna pozycja z coraz obszerniejszego katalogu Wydawnictwa Wojciech Marzec. Sięgnąłem po nią mocno zaciekawiony z racji moich edukatorskich pretensji i mam mocno mieszane uczucia.

Zasadniczo jest dobra pozycja przeprowadzająca czytelnika przez proces tworzenia krótkiego filmu amatorskiego niemniej jest ona bardzo.... amerykańska. Mając od lat kontakt z młodzieżą "bawiącą się w film" mam niejasne przeczucie, że nie wszystkie te fajne rozwiązania dadzą się łatwo przenieść na nasz grunt. Różne drobne różnice w czymś co roboczo nazwę "systemem społecznym". Zakładam, że spora część uwag w tej książce powstała tylko po to aby chronić autorów przed ewentualnymi pozwami sądowymi.
W zasadzie jest to opis pracy jak przy "dorosłej" produkcji tylko w wersji młodzieżowej a z tego co obserwuję jak również pamiętam ze swoich początków to radykalna większość filmowców zaczyna działając praktycznie samodzielnie. Ot, mam kamerę, sam sobie całą ekipą (dźwiękowcem, montażystą, producentem, operatorem, garderobianą) i z kilkoma kolegami co zgodzili się robić za aktorów kręcę film.

Nie żebym był przeciwko poważnemu, quasi-profesjonalnemu podejściu. Jako praktyk, wiem, że planowanie na papierze wszystkiego: od scenariusza po rozpiskę kto, co, gdzie i kiedy jest podstawą i pochwalam propagowanie takiego podejścia. Zastanawia mnie czy ta książka nie jest zbyt "serio" jak na pozycję z założenia młodzieżową. Jest raczej inspiracją. Pokazuje pewien kierunek, w którym warto zmierzać jeśli myślimy poważniejszym związaniu się z filmowaniem choć z drugiej strony może przyprawić początkującego o opadnięcie szczęki na myśl ile osób i sprzętu potrzebuje, żeby zrobić krótki film. Zdecydowanie nie jest to książka dla filmowców którym wystarcza nagrywanie komórką wygłupów na osiedlowym trzepaku i może chcieliby zrobić coś bardziej "profesjonalnego" (w sensie z fabułą czy przesłaniem, w miarę przyzwoitymi zdjęciami etc.)

W książce znajdziemy wskazówki dotyczące każdego etapu produkcji natomiast są one potraktowane dość pobieżnie. Wiem co mówię - prowadzę stronę hobbystycznie i czasem sam też traktuję coś pobieżnie, bardziej jako punkt wyjścia do dalszych tekstów lub do pokazania czytelnikowi kierunku dalszych poszukiwań. Nikt mi nie płaci i robię to w wolnym czasie. Po książce z WWM można by oczekiwać czegoś więcej.

FILMOWANIE. PODRĘCZNIK DLA MŁODYCH

Autor: Troy Lanier, Clay Nichols
Tłumaczenie: Katarzyna Bluszcz
Projekt okładki: Renata Mianowska
Rok wydania: 2010
Ilość stron: 240
Format: B5 (165x235)
Papier: offset 80g
Okładka: miękka foliowana
ISBN: 978-83-927215-2-9
Wydanie pierwsze

Cena detaliczna 29 PLN

Okiem filmowca - recenzja

Wydawnictwo Wojciech Marzec konsekwentnie nadrabia nasze zaległości cywilizacyjne i mimo potknięć w tłumaczeniach czy paru pozycjach o niespecjalnej wartości edukacyjnej, jest niekwestionowanym monopolistą w tej zaniedbanej przez lata niszy jaką są książki o praktycznej stronie produkcji filmów.

Udało mi się wreszcie znaleźć czas i przejrzeć pozycję "Okiem filmowca" autorstwa Gustava Mercado. Szczególnie zachęcił mnie podtytuł "Nauka i łamanie zasad filmowej kompozycji". Po blisko 10 latach spędzonych na forach internetowych wśród początkujących jak i bardziej zaawansowanych filmowców amatorów wielokrotnie spotkałem się ze stanowiskiem (często dość radykalnie głoszonym), że zasady są dla konserwatystów, że wolność, że łamiemy reguły, odrzucamy kino papy itp. Miałoby to sens gdybyśmy mieli faktycznie do czynienia z łamaniem reguł. W rzeczywistości było to nic innego jak tylko dorabianie ideologii do braku umiejętności. Cóż, jak łamać zasady to na dobre tylko warto byłoby znać trochę owe zasady.

Książka "Okiem filmowca" to mój ulubiony sposób nauki - analiza konkretnych ujęć. Niepowtarzalna okazja by wejść w obraz stworzony przez uznanych mistrzów rzemiosła i dowiedzieć się "co poeta miał na myśli". Każdy rozdział to analiza poszczególnych składowych takich jak kompozycja, oświetlenie, użyty obiektyw. Autor też przybliża w przystępny acz całkiem rzetelny sposób podstawowe pojęcia związane ze sztuką obrazu takie jak reguła 180 stopni, kąty widzenia kamery, rodzaje obiektywów itp.

Jest to książka warta polecenia. Solidne kompendium wiedzy na temat kompozycji podanej w atrakcyjny i zrozumiały sposób. Zwłaszcza studenci czy początkujący filmowcy powinni mieć ją na uwadze.

OKIEM FILMOWCA
Nauka i łamanie zasad filmowej kompozycji

Autor: Gustavo Mercado
Tłumaczenie: Rafał Mączyński

Jeśli to fiolet, ktoś umrze, Teoria koloru w filmie - recenzja

Swego czasu, kiedym pisywał dla prasy, dostałem sporą ilość książek od Wydawnictwa Wojciech Marzec. Z różnych względów recenzje nie ukazały się a ja miałem moralniaka. Kolejne pozycje nabywałem już za swoje pieniądze. Aktualnie wszedłem w posiadanie najnowszej: "Dźwięk w filmie" Davida Lewisa Yewdalla. Nim przeczytam i zrecenzuję w ramach spełniania dziennikarskiego obowiązku krótka recenzja jednej ze starszych pozycji.

***

Kolejna wartościowa pozycja zarówno dla filmoznawców-teoretyków jak i filmowców-praktyków, którzy chcieliby bardziej świadomie planować zdjęcia i poznać tajniki kolorów jako nośników przesłania. Fotograficy też nie powinni pogardzić solidną porcją wiedzy o teorii barw.

W książce znajdziemy opracowania na temat najpopularniejszych kolorów na przykładach znanych filmów pogrupowane w przejrzysty sposób i pisane językiem przystępnym i, jak przystało na tematykę, pełnym emocji. Lektura obowiązkowa dla przyszłych operatorów dla których kolor ma szersze znaczenie niż tylko „ładnie wygląda”.

Jedyne co psuje efekt to ogromna ilość literówek w nazwiskach oraz kilka źle przetłumaczonych cytatów ale na szczęście w niczym nie umniejsza to merytorycznej wartości książki.

JEŚLI TO FIOLET, KTOŚ UMRZE - TEORIA KOLORU W FILMIE

Autor: Patti Bellantoni
Tłumaczenie: Monika Dańczyszyn
Projekt okładki: Renata Mianowska
Rok wydania: 2009
Ilość stron: 288
Format: B5 (165x235)
ISBN: 978-83-927215-8-1

Cena detaliczna: 49 PLN